مزارع ترول: ابزاری برای کنترل افکار در قرن بیست و یکم

رضا علیپور

با گسترش شبکه‌های اجتماعی، شکل نوینی از عملیات روانی و پروپاگاندا پدیدار شده است که با هزینه‌ای اندک، می‌تواند تأثیر بسزایی در شکل‌دهی و منحرف‌کردن افکار عمومی داشته باشد. پدیده‌ای که از آن با عنوان «مزارع ترول- Troll Farm» یا «کارخانه‌های ترول- Troll Factory» یاد می‌شود، به گروه‌هایی از کاربران هماهنگ (اعم از افراد حقیقی یا ربات) اشاره دارد که اغلب با انگیزه‌های سیاسی، تجاری یا تبلیغاتی برای تخریب رقبا، تغییر روند بحث‌های عمومی یا ترویج اطلاعات نادرست به کار گرفته می‌شوند. تجربه‌های متعدد در سراسر جهان نشان می‌دهد که حتی با مبالغ ناچیز می‌توان کمپین‌های گسترده‌ای از حساب‌های جعلی یا مزدوران اینترنتی راه‌اندازی کرد و شخصیت افراد را خدشه‌دار یا افکار عمومی را دستکاری کرد.

  1. مدیریت افکار عمومی با هزینه کم

مشاهدات از فضای مجازی ایران و سایر کشورها حاکی از آن است که ترور شخصیت و تخریب چهره‌ها در فضای آنلاین، به‌مراتب آسان‌تر و ارزان‌تر از روش‌های سنتی است. به‌عنوان نمونه، در لینک زیر ماجرای حمله‌ی آنلاین به یک فعال رسانه‌ای را ببینید که نشان می‌دهد که کارفرما تنها با پرداخت ۲۰ میلیون تومان و به‌کارگیری حدود ۳۰۰ حساب، قصد ترور شخصیت این شخص را داشته است.

https://www.youtube.com/live/IjJf2dRtDg0?si=OUdp6AhPoSG4IRVi

نمونه‌های مشابهی نیز در خصوص تحریک احساسات نژادی یا قومیتی وجود دارد؛ چنان‌که شواهد حکایت از آن دارد که کمتر از یک درصد حساب‌های کاربری که مطالب مهاجرستیز تولید می‌کنند، توانسته‌اند بیش از ۳۰ درصد کل محتوای مهاجرستیز را به‌وجود آورند. بدین ترتیب، نمونه‌های داخلی نیز بیانگر آن است که گروه‌های کوچک و متمرکز از کاربران می‌توانند محتوای پرشمار و تفرقه‌انگیزی منتشر کنند و به نام «افکار عمومی»، روند گفت‌وگوهای اجتماعی را به‌سادگی منحرف سازند.

https://x.com/hrahmadi8/status/1878491574813728946?t=u2BMeGNKCPDkdSGOqPfNwg&s=35

  1. مزارع ترول در سراسر جهان

و اما پدیده‌ی مزارع ترول تنها به فضای فارسی‌زبان و ایران محدود نمی‌شود. گزارش‌های بین‌المللی (از جمله گزارش سازمان Freedom House) به موارد متعددی از دخالت دولت‌ها و گروه‌های سیاسی در ایجاد «ارتش‌های مجازی» یا «جنگجویان کیبوردی» اشاره می‌کند از جمهوری اسلامی ایران و افغانستان گرفته تا ایالات متحده آمریکا ، دولت ها و گروه های مختلف سعی در دستکاری افکار عمومی دارند:

• همچنین پروژه ای به نام ایران دیس اینفو که توسط وزارت خارجه آمریکا در دوران ترامپ حمایت مالی می‌شد به فعالین حقوق بشر و روزنامه نگاران مقیم امریکا که به زعم آنها به اندازه کافی با جمهوری اسلامی ضدیت نداشتند نیز با استفاده از ترول ها حمله می‌کرد که بعد از آشکار شدن رابطه آن و اعتراض خبرنگاران و قطع شدن بودجه آن ، متوقف شد.

• در حکومت پیشین افغانستان دولت از ترول های خود برای تغییر واقعیات کشته شدنگان جنگ با طالبان استفاده میکرد و تلویزیون ملی با استناد دادن به پست های جعلی ادعاهای آنها را تکرار میکرد.

• در برزیل، دولت راست گرای ژایر بولسونارو سابقاً به مدیریت «دفتر نفرت» متهم شد. این افراد با حساب‌های جعلی از سیاست‌های دولت حمایت و هم‌زمان منتقدان را تخریب می‌کردند.

• در چین کمونیست، گروه موسوم به «پنجاه سنتی» تصریحاً وظیفه دارند موضوع بحث‌ها را به سود دولت منحرف کنند.

• در فیلیپین، جنگ رسانه‌ای علیه منتقدان سیاستمداران تا آن‌جا پیش رفت که رئیس‌جمهور وقت نیز علناً به استفاده از ترول‌های آنلاین در زمان انتخابات اعتراف کرد.

• در روسیه، آژانس تحقیقات اینترنتی (IRA) با انتشار اطلاعات نادرست و القای بی‌اعتمادی در رسانه‌ها، در انتخابات ۲۰۱۶ ایالات متحده نقش تأثیرگذاری داشت

• جمهوری اسلامی حتی در فضای شبکه های اجتماعی عربی زبان فعال بوده و سعی در مطرح کردن گفتمان مورد خود داشته است.

• سازمان های غیر دولتی مانند مجاهدین خلق نیز از این تاکتیک استفاده می‌کنند ، به عنوان مثال در فوریهٔ ۲۰۲۰ روزنامهٔ نیویورک‌تایمز به نقل از ۱۰ عضو پیشین سازمان مجاهدین خلق (مستقر درآلبانی) گزارش کرد که در کمپ آلبانی این سازمان، مزرعه ترولی برای تبلیغ دیدگاه‌های حامی این گروه و چهره‌هایی همچون رودی جولیانی و جان بولتون وجود داشته است. فیسبوک در مارس ۲۰۲۱ اعلام کرد ده‌ها حساب، صفحه و گروه هماهنگ مرتبط با این مزرعه ترول مستقر در آلبانی را مسدود کرده است

• نمونه‌های مشابه نیز در هند، مالزی، ترکیه، اوکراین و چندین کشور دیگر گزارش شده‌اند و گاه نه‌تنها توسط دولت‌ها، بلکه توسط الیگارش‌ها و صاحبان قدرت‌های تجاری حمایت می‌شوند.

  1. تأثیر بر افکار عمومی و خطر سنجش نادرست

مهم‌ترین خطری که مزارع ترول برای جامعه ایجاد می‌کنند، تحریف گسترده‌ی واقعیت در سطح جامعه است؛ فضایی که بحث‌های منطقی جای خود را به توهین، اطلاعات نادرست، و ذهنتی بی‌ثبات می‌دهد. دیده شده که این حساب‌های جعلی قادرند هشتگ‌ها و جریان‌های رسانه‌ای را به‌نفع گروهی خاص داغ کنند و در نهایت، افکار عمومیِ واقعی را پشت سرِ محتوای غوغاسالار پنهان سازند. همین موضوع سبب می‌شود ابزارهایی نظیر نظرسنجی‌های آنلاین یا تحلیل بازخورد شبکه‌های اجتماعی برای سنجش واقعی افکار مردم، فاقد دقت و اعتبار کافی باشند.

از طرفی، پلتفرم‌های بزرگ مانند فیسبوک و توییتر تلاش‌هایی برای مسدودسازی چنین گروه‌هایی داشته‌اند؛ بااین‌حال، الگوریتم‌های این شبکه‌ها و دشواری شناسایی هویت واقعی کاربران سبب می‌شود که فعالان مزارع ترول دائماً روش‌هایشان را به‌روزرسانی کنند و به‌طور سیستماتیک جلوتر از ابزارهای کنترلی باقی بمانند.

  1. نقش قدرت سیاسی و مالی

بدیهی است که هرجا سرمایه و منافع کلان وجود دارد، امکان سوءاستفاده از فضای آنلاین نیز بیشتر خواهد بود. تجربه نشان می‌دهد که هم‌دولتی‌ها و هم‌شرکت‌های تجاری، از این روش بهره می‌برند تا صدای رقیبان یا منتقدان خود را در فضای مجازی تضعیف کنند. قدرت سیاسی و مالی یک دولت، حزب، یا الیگارش می‌تواند جریان‌های رسانه‌ای را به نفع خود منقلب کند؛ پدیده‌ای که با ادغام تبلیغات هماهنگ و حساب‌های جعلی، به‌سادگی رشته‌های تحلیل و گفت‌وگوی آزاد را پاره کرده و مسیر افکار عمومی را منحرف می‌کند.

  1. نتیجه‌گیری

در مجموع، نباید شبکه‌های اجتماعی را به‌عنوان معیاری دقیق برای سنجش افکار عمومی درنظر گرفت؛ چرا که با قدرت مالی اندک هم می‌توان امواجی از حملات هدفمند و تبلیغات سازمان‌یافته را ایجاد کرد. آگاهی از این واقعیت و کاربرد ابزارهای سنجش معتبرتر، نخستین گام در مصون‌ماندن از خطاهای تحلیلی و افتادن در دام پروپاگاندا و فضاسازی‌های جعلی است.

منبع: متن اصلی