قوانین بینالمللی را کشورهای قدرتمند نوشتند تا شما رعایت کنید، نه اینکه آنها ملزم به رعایت آنها باشند!
رضا علیپور
طبق ماده ۱۱۰ کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS)، اصل بر «آزادی کشتیرانی» در آبهای آزاد است و مداخله یا توقیف کشتیها (Right of Visit) تنها در موارد خاصی نظیر دزدی دریایی، کشتی در حال تجارت برده، یا کشتیهای فاقد تابعیت (Stateless Vessels) مجاز شمرده میشود. فراتر از این، تنها قطعنامههای فصل هفتم شورای امنیت یا اصل «دفاع مشروع» میتواند توسل به زور را توجیه کند.
با این حال، رویه اخیر ایالات متحده در توقیف محمولههای نفتی مرتبط با ونزوئلا و ایران در آبهای بینالمللی، فاقد وجاهت حقوقی ذیل کنوانسیونهای مذکور است. این اقدامات نه بر پایه حقوق بینالملل، بلکه با استناد به قوانین داخلی ایالات متحده و اعمال تحریم صورت میگیرد که میتواند مصداق «دزدی دریایی دولتی» (State Piracy) باشد. فارغ از تباهی حکومتهای تهران یا کاراکاس، چنین بدعتهایی اعتبار قوانین بینالمللی را خدشهدار میکند.
تانکر نفتی ونزوئلا: این کشتی با نصب پرچم گایانا بدون ثبت رسمی عملا یک کشتی بدون تابعیت محسوب میشد و ایالات متحده از لحاظ قانونی اجازه بازرسی کشتی را داشته است، اما مصادره نفت این کشتی بر اساس قوانین آمریکا یعنی اعمال قوانین آمریکا در آبهای بینالمللی که در قوانین بینالمللی چنین اجازهای وجود ندارد. در مورد کشتی حامل بار به سمت ایران، ایالاتمتحده حتی حق ورود هم نداشته است، تخریب محموله به جای خود. به این دلیل که اگر این کشتی بدون تابعیت بود مصادره میشد و از ادامه مسیر جلوگیری به عمل میامد، در حالی که به این کشتی اجازه ادامه مسیر داده شده است.
اما سوال اساسی اینجاست: آیا اینگونه اقدامات در قبال کشتیهای حامل نفت روسیه یا تجهیزات چینی به مقصد روسیه نیز اعمال میشود؟ پاسخ منفی است. این استاندارد دوگانه اثبات میکند که در نظام بینالملل فعلی و تا اطلاع ثانوی، «قدرت» بر «حقوق» مقدم است و قوانین بینالملل برای کشورهای ضعیف نوشته شده است، نه برای همه.