اظهارات ویتکاف و پشتپرده مذاکراتی که از ابتدا محکوم به شکست بود
رضا علیپور
آنچه از مصاحبه استیو ویتکاف با فاکسنیوز به تیتر رسانهها راه یافت، ادعای هیئت ایرانی مبنی بر در اختیار داشتن اورانیوم کافی برای ساخت ۱۱ بمب هستهای بود. اما در میان هیاهوی این اظهارات، نکتهای بهمراتب مهمتر در سایه ماند: خواستههای طرف آمریکایی.
فهرستی که واشنگتن روی میز گذاشته، کمتر شبیه یک پیشنهاد دیپلماتیک و بیشتر شبیه متن تسلیمنامه است (دقیقه ۵:۳۰ ویدیوی زیر):
انحلال کامل نیروی موشکی ایران
قطع حمایت از گروههای نیابتی در منطقه
انحلال نیروی دریایی ایران
توقف کامل غنیسازی اورانیوم
وقتی فرستاده جغرافیا نمیداند در همین مصاحبه، ویتکاف از «خلیج هرمز» سخن گفت؛ نامی که در هیچ نقشه و هیچ متن دیپلماتیکی وجود ندارد. تنگه هرمز، یکی از حساسترین آبراههای جهان، برای نمایندهای که قرار است دربارهاش مذاکره کند، ناشناخته مانده است. این لغزش ساده اما گویاست: هر کسی که حتی اندکی با منطق سیاست خارجی آشنا باشد، میداند که اعزام چنین فردی با چنین درخواستهایی به این سطح از مذاکرات، پیام صریحی دارد. مذاکره هدف نیست؛ خرید زمان هدف بود، زمان برای تکمیل جایگیری نیروهای نظامی پیرامون ایران.
خامنهای؛ قلدری که فقط برای مردم قلدر بود جلسه خامنهای در روز پس از تخلیه سفارت آمریکا در تلآویو و خروج کارکنان سفارت انگلستان از ایران، تصویری معنادار از آنچه در تهران میگذشت به دست میدهد. دیکتاتوری که حلقه محاصره را میبیند، تنگتر شدن انرا میبیند، نشانههای حمله قریب الوقوع را میبیند اما همچنان خوشبینانه جلسه حضوری با فرماندهان خود برگزار میکند. دیکتاتوری که قلدریاش رو به مردم ایران بود، نه رو به تهدیدهای خارجی.
توافقی که هیچکس نمیتوانست بپذیرد در تمام تاریخ دیپلماسی مدرن، هیچ دولتی — ملی یا غیرملی، مردمی یا استبدادی — به صورت یکطرفه نیروی دریایی خود را بر سر میز مذاکره تحویل نداده است. این خواسته نه یک موضع چانهزنی، که یک اولتیماتوم تحقیرآمیز بوده است.
نتیجه روشن است: آنچه در قالب دیپلماسی عرضه شد، از ابتدا چیزی جز آمادهسازی برای جنگ نبود. مذاکرات، صحنهآرایی بود.